Деректі фильм түсіріп жүрген саяхатшы Ерасыл Мирасбек: «Мақсатым жас буын сапалы контентті ана тілімізде көрсе деймін»

— Сәлеметсіз бе, Ерасыл! Қателеспесем, мамандығыңыз қаржыгер, иә? Қаржы сауаты саяхатта қаншалықты көмектеседі?

Сәлеметсіз бе! Дәлірек айтқанда, мамандығым — Бизнес басқару менеджменті. Ал соңғы 5 жылда, қаржы саласында, маркетинг жағында жұмыс істеймін. Қаржы сауаты саяхатта өте маңызды. Ақшаңызды дұрыс жоспарлауға, артық шығыннан сақтануға және оқыс жағдайларға дайын болуға көмектеседі. Ең бастысы — бюджетті дұрыс жоспарлау. Сіздерге өзімнің бірнеше лайфхактарым жайлы айта кетейін.

Арзан әуе билеттерін қалай аламын? Мысалы, Aviasales. kz қосымшасында баратын елге билеттерді алдын ала қарап, бақылауға қойып қоямын. Бағасы төмендеген кезде мобильді қосымша маған хабарландыру жібереді, сол кезде сатып аламын. Қосымша арқылы бағаны бақылап отыру өте ыңғайлы.

Тұратын жерді де алдын ала брондап қойған дұрыс. Себебі орындар тез толып кетсе, басқа қымбат қонақүйлерді алуға тура келуі мүмкін. Booking қосымшасын жиі қолданған сайын мәртебеңіз өседі. Қазір мен ең жоғарғы деңгейге жетіп, қонақүйлерде 10−20% жеңілдікпен қона аламын.

Одан бөлек, тұратын орынды таңдағанда метроға жақын болғаны дұрыс. Бұл жол шығындарын айтарлықтай үнемдейді. Өйткені көптеген елде такси қымбат.

Ал ақша мәселесіне келсек, шетелге шығарда ақшаны алдын ала айырбастап барған жөн. Тағы бір лайфхак — кейбір отандық банктер жақсы кэшбек ұсынады. Сапар кезінде банк картасымен төлем жасап, түскен кэшбектерге тамақ алып немесе қажетті заттарды сатып алуға болады. Мысалы, кейбір банктердің премиум карталары арқылы әуежайдағы лаундждарға кіріп, тегін тамақтанып, тыныш жерде демалып алуға болады. Бұл да саяхат кезінде шығынды азайтуға көмектеседі. Жеке өзім Bereke Premium банк картасын қолданамын.

— Қанша елге саяхаттадыңыз?

Санап қарасам, бүгінге дейін 29 елге барыппын, олардың кейбіріне 2−3 реттен барған екенмін. Бірақ саяхатшы үшін бұл бәрібір аз сияқты көрінеді. Әлі талай жерді көргім келеді. Сол себепті осы жылы 32 елге барамын деген үмітім бар.

— Әлемді аралап, оны жай ғана видео мен суретке таспаламай, деректі фильм түсіру туралы идея қашан және қалай келді?

Негізі бұл идея менде баяғыдан бар еді. Қазақша бастамай тұрып, Instagram желісінде орысша жүргізетінмін. Оған дейін де басқа арналарда орыс тілінде влогтар түсіріп жүрдім — қаралым да болды, қолдау да болды. Бірақ соның өзінде ішімде бір бос кеңістік қалып қоятын.

Интернеттен «қазақша саяхат» деп іздеп көрсеңіз, дұрыс әрі сапалы мәлімет табу қиын. Табылған күннің өзінде, көп шығарылымда орынсыз күлкі, боқтық сөздер, танымдық мәні аз дүниелер кездеседі. Көбіне тек ішіп-жегенін көрсетіп, бірнеше тілді араластырып сөйлейді. Ал менің өзіме қойған мақсатым басқа. Менің шығарылымдарымда көрермен сол елдің шынайы өмірін көре алса деймін: халқын, дәстүрін, мәдениетін таныса, бізден қандай айырмашылығы бар екенін байқаса деймін. Артымыздан ізімізді басып келе жатқан жас буын осындай контентті басқа тілде емес, өзінің ана тілінде көре алса деген ниетім бар. Тіпті кешкісін ата-әжесі мен немересі бірге отырып, менің шығарылымдарымды еш қысылмай, еркін көре алса — мен одан асқан қуаныш жоқ. 

— Африка, оның ішінде Кения сапарынан кейін ішкі дүниеңізде қандай өзгерістер болды? Кадр сыртында қалған, бірақ жүрегіңізде сақталған әсерлі сәттер болды ма?

Кенияда жүргенде ішімде көп сұрақ туындады. Бір әлемде, бір ғасырда өмір сүріп жатқанымызбен, ХХІ ғасыр әр жерде әртүрлі екеніне тағы бір рет көзім жетті. Бұл ел де біз сияқты кезінде отарланған. Соның салдарынан өз тілін ұмытуға шақ қалған. Қалаларда жүрген кейбір адамдар өз тілін менсінбей, ағылшынша сөйлейді. Мұндайды мен Мумбайда болғанда да көргенмін: адамдар өз тілінде сөйлеуге ұялатындай көрінді. Бір жағынан бұл біздің елдегі жағдайға да ұқсап кетеді… 

Тайпалардың өмірі мүлде басқа екен. Олар көшпелі өмір сүреді, үйлері ағаш бұтақтарынан жасалған. Ата-бабалары 200 жыл бұрын қалай өмір сүрсе, қазір де сол өмір салтын сақтап отыр.

Кадр сыртында қалған бір қызықты оқиға да болды. Мен Туркана тайпасын зерттеп жүрген кезім еді. Таңертең сол ауылдың жанында орналасқан көлге барып, қоқиқаздарды көріп қайттым. Біраз жүрген соң ауылға қайта бет алдық. Жолда келе жатқанымызда, алдымыздан шамамен 20 шақты қаруланған тайпа адамы шықты. Бізді тоқтатып, өз тілдерінде гидімізге сұрақтар қоя бастады. Кейін түнде олардың түйелерін басқа тайпаның адамдары айдап әкеткенін білдік. Солардың ізімен қуып бара жатыр екен. Күн аптап ыстық, ал олар жаяу жүр. Қазіргі күннің өзінде тайпалар арасында қақтығыстар болып тұрады. Мысалы, Туркана тайпасы Самбуру тайпасымен мал үшін жиі қақтығысып жатады.

Осы тайпалар туралы жаңа шығарылымды YouTube-тағы YERASYLYM атты арнамнан көре аласыздар. Айтпақшы, олар әлі күнге дейін малдың қанын ішеді.

— Досыңызбен бірге саяхаттап, бірге жоба жасаудың артықшылығы мен қиындығы неде?

Кения — Бахадыр досыммен бірге барған екінші еліміз. Бұған дейін біз бірге Моңғолияға барғанбыз. Таныстығымыздың өзі қызық болды. Әлеуметтік желіде бір-бірімізге тіркеліп жүрсек те, өмірде алғаш рет Бельгияның астанасы Брюссель қаласында таныстық. Бірге саяхаттаған өте қызық. Жолда сырласасың, көрген дүниелерді бірге талдайсың. Егер екеуің де саяхатты шын жақсы көрсеңдер, қиындық та аса сезілмейді.

Көп адам дұрыс серік таңдамағаннан қиналады. Бірі демалғанды жақсы көреді, бірі тамақты талғап қалады, бірі көп жүргісі келмейді. Осындай кезде саяхат қиын болып кетуі мүмкін. Ал нағыз саяхатшылар үшін бәрі керісінше болады. Неғұрлым алдағы әрекетің белгісіз болса, неғұрлым қауіпті болса — соғұрлым қызық.

— Моңғолия, Қарақалпақстан сияқты экзотикалық емес, бірақ терең тарихы бар жерді таңдауыңызға не себеп болды? Сіз үшін «қызықты жер» деген қандай болуы керек?

Моңғолияны таңдағанымның басты себебі Баян-Өлгейде тұратын, қазақ тілін де, дәстүрін де жақсы сақтап келген ағайынмен жақынырақ танысу еді. Қырдағы қазақтардың тұрмысын өз көзіммен көргім келді. Сонымен қатар көне қазақы дәстүрлердің бірі саналатын ауылда бөлтірік асырау мен бүркіт баптаудың қыр-сырын білгім келді. «Бүркітші» деген шығарылымымда сол жақтағы тұрмыс-тіршілікті көрсетуге тырыстым деп ойлаймын.

Қалада тұратын азаматтарға айтарым: мүмкіндік болса, Моңғолияға барып, қырдағы қазақтарымызбен бір апта бірге тұрып қайтса ғой деймін.  Ал өзім алдағы уақытта ол жаққа тағы да барғым келеді.

Көрші ағайынды көру үшін қарақалпақ елін таңдадым. Тарихымыз да ортақ, тіліміз де өте жақын. Қазақ пен Қарақалпақ сөйлессе, бір-бірін еш қиындықсыз түсіне береді. Бұл өлкенің тарихи жерлері де өте бай. Ал адамдарына келсек, өте мейірімді, ақжарқын, қонақжай халық.

Қызықты жер қандай болуы керек десеңіз, мен үшін саяхаттап, адамдарды жақынырақ тануға болатын, жергілікті ұлттық тағамдарының дәмін татуға мүмкіндік беретін кез келген жер қызықты.

— YouTube-тағы видеоларыңыз жай влог емес, деректі фильм стилінде түсірілген. Сценарий алдын ала жазыла ма, әлде бәрі импровизация ма?

Сапарға шығар алдында баратын ел туралы, көретін жер жайлы алдын ала мәлімет жинаймын. Қалай дайындалып бару керек, қай жерлерге барған дұрыс — соның бәрімен танысып шығамын. Содан кейін шағын жоспар жасаймын: осы қалаға барсам, нені көремін, қандай жерді аралаған дұрыс деген сияқты. Солардың бәрін жазып қоямын, сөйтіп бір шығарылымда не болатыны шамамен белгілі болады. Бірақ нақты сценарий болмайды. Жоспарлаған жерге барған кезде импровизация басталады. Жергілікті адамдармен сұхбаттасасың, кейде жолда кетіп бара жатып бір жерге тоқтап, бірнеше сағат қалып, сол жерді зерттеп кететін кездер де болады.

— Мұндай ауқымды сапарларға қанша қаражат кетеді? Бұл сіз үшін хобби ме, әлде табыс көзіне айналған кәсіп пе?

Саяхат менің ең қымбат хоббиім десем артық емес. Әр сапарға кем дегенде 2 миллион теңгеден көп шығын кетеді. Мұны табыс көзіне айналдыру үшін, әрине, жарнама берушілер керек. Бірақ қазіргі таңда көптеген компанияның маркетологтары қазақша контентке онша қызығушылық таныта бермейді. Қазір орыс тілінде контент жасағандарға қолдау көрсететін брендтер көп. Бірақ менің ойымша, алдағы 5 жылда жағдай өзгереді. Қазақ тіліндегі контентке ерте кірген брендтер ұтады: скриндеп қойыңыздар. Ал әзірге мен өзім үшін де, қоғам үшін де пайдалы танымдық шығарылымдар түсіре беремін.

— Шетелде жүргенде қазақ елін қалай таныстырасыз? Сондағы адамдар біз туралы не біледі екен? 

Шетелдіктер біз туралы не біледі десеңіздер, өз басымнан өткен бірнеше жағдайды айтып берейін. Кейде олар: «Неге өз тілдеріңде сөйлемейсіңдер?"-деп сұрайды. Мысалы, Біріккен Араб Әмірліктеріне, Тайландқа немесе Түркияға барсаң, көбіне маған орысша сөйлей бастайды. Кенияда қонақүйдің ішінде жүргенімде сол жақтың бір азаматы: «Қай жерден боласың?"-деп сұрады. Мен: «Қазақстаннанмын»,-деген сәтте ол маған: «Здарова, как дела?"-деп орысша амандасты. Қазақстаннан шетелге барған кейбір азаматтар елімізді осылай таныстырып жүрген сияқты. Шынтуайтында, бұл намысқа тиетін жағдай. 

Ал енді шетелдіктер біздің елді тағы қалай таниды десеңіздер, көпшілігі Димаш, Головкин, Шавкат сияқты тұлғаларды біледі. Кейінгі жылдары табиғатымызға таңғалатындар да көбейіп келеді. Кейбірі тіпті: «Сіздер жылқы етін жейсіздер ғой?"-деп сұрайды. Ал мен барған елдерімде біздің қандай дәстүрлеріміз ұқсас екенін айтып жүремін. Мысалы, Кенияға барғанымызда тайпа балаларына қазақтың ұлттық ойыны асықты үйретіп қайттық.

— Саяхат барысында өміріңізге қауіп төнген немесе тығырыққа тірелген сәттер болды ма?

Ондай жағдайлар болған жоқ. Болмаса екен деп тілеймін. Әр сапарға шыққанда ата-анам үнемі дұға тілеп, батасын беріп отырады. Сол себепті өзімді әрдайым қауіпсіз сезінемін.

— Барған елдеріңіздің ішінде өмір сүру салты мен менталитеті сізді ең қатты таңғалдырған қай ел?

Менің жүрегімде ерекше қалған ел — Үндістан. Салт-дәстүрі де, менталитеті де өте ерекше. Адамдары үнемі күліп жүреді, негативті аса байқамайсың. 

Ең қатты таңғалдырғаны — Варанаси қаласында адамдардың мәйітін өртеп жатқанын өз көзіммен көргенім. Бұл жерде мыңдаған жыл бұрын қалыптасқан дәстүрлер әлі күнге дейін жалғасып келеді. Шамамен 3000 жылдан бері өзгермей келе жатқан салттар бар. Варанасиге кремация жасау үшін Үндістанның әр түкпірінен адамдар келеді. Тіпті өмір бойы сол жерде соңғы сапарға аттануды армандайтындар да көп. Олардың дәстүрлері өте көне, әрі сол дәстүрлерін бүгінге дейін сақтап келе жатқаны мені қатты таңғалдырды. Үндістанға үш рет барыппын. Алдағы уақытта тағы да барамын деген ойым бар.

— Саяхатты кәсіп ретінде қарастыруға бола ма?

Әрине, мұны кәсіп ретінде де қарастыруға болады. Мысалы, жеке турлар ұйымдастыруға болады.

— Болашақта қай елге міндетті түрде саяхаттағыңыз келеді?

Осы жылы бірнеше Азия еліне баруды жоспарлап отырмын. Ал болашақта, амандық болса, мүмкіндігінше көптеген елді аралап, олардың мәдениеті мен дәстүрі туралы шығарылымдар түсіргім келеді. Бір ғана міндетті бағыт жоқ, бәріне баруды армандаймын.

— Саяхатқа шыққысы келетін, бірақ «ақшам жетпейді» немесе «қорқамын» деп жүрген жастарға не айтар едіңіз?

Қорқудың қажеті жоқ. Арзан да саяхаттауға болады. Мысалы, қасымыздағы Қырғызстан мен Өзбекстаннан бастауға болады. Немесе Қазақстанның басқа бір қаласына барып, демалып қайтуға да болады.

— Адам дұрыс мақсат қойса, еңбектенсе, қалағанына жетері анық. Осы ретте біздің жасөспірім оқырманымызға мотивация беріңізші? 

Армандаңыздар. Армандар орындалады. Армандарыңызға қарсы шығатындар да көп болады. Бірақ, ең бастысы, өз жүректеріңізді тыңдаңыздар.

Арманға апарар жолдың бағыттарын қарастырып, соған қарай қадам жасаңыздар. Сол жолда имандарыңызды сақтап, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетіп, адал еңбек етсеңіздер, ешкімнің ала жібін аттамасаңыздар, Алла өзі жолдарыңызды ашып береді.

Сұхбаттасқан: Құндызай Әмірбекқызы
Редактор: Зарина Қайратқызы