Мұғалім Ерқанат Жақсыбаев: «Қазіргі оқушыларға өмір бақи білім алатын педагог керек»

— Ерқанат мырза, сіз 6-сыныпта «Дарын» мектебіне түсе алмай қалған екенсіз. Кейде осындай сәтсіздіктерден кейін, мәселен Назарбаев зияткерлік мектебі делік, кей оқушылардың сағы сынады ғой. Ал сіз мұндай сәтсіздіктен кейін СДУ мен Назарбаев университетіне түстіңіз. Бұл оқиға қалай мотивация берді? 

Иә, 6-сыныптан кейін «Дарын» мектебіне түсу үшін емтихан тапсырдым. Өте төмен ұпай алып, ә дегеннен қалаған мектебіме оқуға түсу бұйырмады. Алайда бұл менің сағымды сындыра қоймады керісінше, әлде де мықты дайындалуға, жақсы оқуға ынталандырды. Соның арқасында 9-сыныпты қызыл аттестатқа бітірдім. Тағы да «Дарынға» барып, өз бағымды сынап көрдім. Сол кезде оқуды үздік аяқтағанымның көмегі тиді. Одан бөлек тағы да бір емтихан тапсырдым. Алайда нәтижесі көңіл қуантарлықтай болмады. Бірақ маған тағы бір мүмкіндік берілді. Қалай дейсіз ғой? Жаз бойы мектепке қосымша сабаққа бара бастадым, жақсы нәтиже көрсетіп жатсам, мектепке қабылдау мүмкіндігі бар екенін айтты. Осылайша жаз бойы басқа балалар секілді асыр салмай, математикадан қосымша сабақ оқыдым. Тағы емтихан тапсырдым, нәтижесі бұрынғыдан жоғары болды. Комиссия мүшелері ақылдаса келе мені оқуға қабылдайтынын жеткізді. Және сабақ үлгірімім төмендесе, І тоқсанда-ақ шығарып жібереміз деген шарт қойды. Осы сөз маған мықты мотивация болды. «Дарын» мектебіне осындай кедергілерден өтіп қабылданып, 11-сыныпты сол мектептен тәмамдадым.

— Жасөспірімдер көбіне бір емтиханнан өтпей қалса, «бәрі бітті» деп ойлайды ғой. Сіз тіпті, мектеп кезден-ақ мойымай, алған беттен таймадыңыз. Осындай сәттерде өзіңізді қалай қолға алдыңыз? Ата-аналарға қандай кеңес берер едіңіз?

Көптеген оқушы емтиханнан бірінші құлағаннан-ақ сынып қалады. Мәселен КТЛ, НЗМ, РФММ-ге оқуға түсе алмай қалды ма, ата-ана да, бала да өздерінен баз кешеді. Оқушы мен ата-ана мұндай жағдайда әлі де мүмкіндік көп немесе бұл кезекті челлендж деп қарау керек. Осылайша бұдан да жақсырақ дайындалуға күш салу қажет. Екінші рет тағы тапсырып, өзін дәлелдеген дұрыс деп ойлаймын. Өйткені біріншіге қарағанда екінші сынақ тапсырғандағы сезім мүлде бөлек. Мектепте жақсы оқығанымның арқасында НУ және СДУ-ға бакалавр, магистратураға оқуға түстім. «Дарыннан» алған білімім осы екі университетте оңай оқып шығуыма септігін тигізді.

— «Кім болам?» деген кітабыңыз туралы айтып өтсеңіз?

Бұл кітапты жазуға шамамен үш жылдай уақыт кетті. Өйткені мемлекеттік мектепте 7 жыл жұмыс істедім, жалпы білім саласында он жылдан бері қызмет етемін. Мектепте көбіне өмірге керек дағдыларды, яғни өзін тану, тұлға ретінде даму, тайм-менеджмент, қаржы сауаты, мақсат қою, жоспарлау деген ең маңызды тақырыптарды үйретпейді. Мұны байқаған соң, сол бойынша жұмыс жүргізе бастадым. Алайда менің күшім өзім сабақ беретін сыныбым, әрі кетсе, мектебіме ғана жетеді. Бұл тақырып елдегі барлық оқушының арасында өте маңызды болғандықтан, бәрі көрсін, үйренсін деген мақсат болды. Дегенмен оның қалай жүзеге асатынын білмедім. Сөйтіп жүргенде, онлайн курс, семинар өткіздім. Кітапша да шығарамын деген ой болды. Алайда бәрібір кітап форматын қолға аламын деп шештім. Өйткені көбі кітап оқиды, барлығына қолжетімді болады. Оның үстіне, кейінгі кезде мамандық, университет таңдау деген тақырып жиі айтылып жүр. Жоғарыда айтқан мәселелерге профориентация бағытын қосып, «Кім болам?» кітабын жазып шықтым. Бүгінде көптеген оқушы, ата-ана мен мұғалімдердің қолына жетіп, пайдаға асып жатыр.

— Қазіргі 14−17 жастағы жасөспірім мамандық таңдауда ең бірінші не нәрсеге назар аударуы керек?

Мамандық таңдағанда, ең бірінші, өзіңнің мықты тұсыңды, қабілетіңді анықта. Біреу айтты екен, тренд екен, достарым осы мамандықты таңдап жатыр екен деп немқұрайлы қарамау керек. «Таңдаған мамандығым қоғамға пайдасы тие ме?», «Өзіме ұнай ма?», «Жалақысы жоғары ма?», «Жалықтырмай ма?», «Қызықтыра ма?» деген сияқты сұрақтарды қойған абзал. Мамандық таңдау тақырыбын 1−2 сөйлеммен түсіндіру қиын. 

— Өзіңіз оқыған мамандықтар туралы айтыңызшы? Қалай таңдадыңыз? Өзгелердің ақыл-кеңесін қажет еттіңіз бе?

Бірінші мамандығым – ІТ, яғни ақпараттық жүйелер. Сол кезде өте танымал, трендтегі мамандық болды. 2011 жылы мектепті «Алтын белгіге» бітірдім. 125/118 балл алдым. Осы IT мамандығы бойынша СДУ-ға оқуға түстім. Одан кейін математика пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша білім алдым. Кейін білім саласына жақын екенімді байқап, көшбасшылық басқару деген мамандықты оқыдым. 

IT болсын, ұстаздық болсын, бәрін саналы түрде таңдамадым. Ол кезде профориентолог деген жол сілтеуші, бағыт-бағдар беруші болмады. 

— Ата-ананың қалауы мен баланың арманы сәйкес келмеген жағдайда, жасөспірімге өз позициясын қалай дұрыс жеткізуді ұсынасыз?

Мына сұрақ — қазіргі таңда өте маңызды мәселе. Ата-ана мен бала өзара келіспей қалған жағдайда не істеу керек? Бұл туралы кітабымда да жаздым. Ең бірінші, ата-ана баласын «жаман болсын» демейді. Алайда олар жаңа мамандықтарды, трендтерді білмеуі мүмкін. Сол үшін әрбір ата-ана мамандықтар картасын үйренсе, білсе деймін. 

— Назарбаев Университетінде оқу — көптеген оқушының арманы. Ол жаққа түсу үшін тек білім жеткілікті ме, әлде ерекше қабілет, мінез, дағды (hard/soft skills) керек пе?

Назарбаев университетінде оқу үшін, өзіңіз айтпақшы, тек hard skills, яғни академиялық жағынан білімді болу жеткіліксіз. Көбіне soft skills өте маңызды рөл ойнайды. Коммуникация, сыни ойлау, креативті ойлау деген сияқты дағдылардың пайдасы зор. Өйткені сабақ кезінде неше түрлі тапсырмалар болады, неше түрлі адамдармен сөйлесесіз. Сол кезде осы қасиеттердің септігі тиеді. Тағы бір маңызды дүние — НУ-да оқығысы келетін оқушы бірінші кезекте ағылшын тілін барынша жоғары деңгейде меңгеруі керек.

— Mugalim Academy директоры ретінде айтыңызшы, қазіргі заманның оқушысына қандай мұғалім керек?

Қазіргі оқушыларға өмір бақи білім алатын және өздігінен үйренетін, яғни lifelong learning және self learning деген қабілеті мықты мұғалімдер керек. Өйткені заман құбылмалы. Тнхнология қарыштап дамып жатыр. Сол себепті мұғалім де осы заман талабына сай жаңадан шығып жатқан технологияларды, жаңалықтарды алдын ала біліп отыруы керек. Сондай-ақ мұны оқушылар мен мұғалімдерге үйрететін заманауи ұстаздар керек деп ойлаймын.

— Егер сізде уақыт машинасы болса, 15 жастағы өзіңізге қандай 3 кеңес берер едіңіз?

Егер менде уақыт машинасы болса, 15 жастағы өзіме, бірінші, тіл үйрен дейтін едім. Себебі әлемде технология, жаңалықтар, трендтер әуелі ағылшын тілінде шығады, одан кейін өзге тілдерге аударылады. Ал ағылшын тілін білетін оқушы бұлақ басынан сол білімді алады. Екіншіден, өзін тануға, білуге зерттеуге зер сал дер едім. Мықты, әлсіз жағын зерттеуге көп көңіл бөлгені дұрыс болар еді. Үшіншіден, өзіне ұнайтын мамандықтар тізімін қабілеттері арқылы жазып шығуға кеңес берер едім. Сосын әр маман иесімен сөйлесіп, ақылдасып көргені жөн болар еді. Әр салада жұмыс істейтін жақын адамдарының жұмыс орнына барып көруі керек. Сонда өзіне ұнайтын мамандықты бірден табар еді.

Сұхбаттасқан Құндызай Әмірбекқызы